بدبخت‌ترین انسان‌ها

آنان‌اند

که منفعت را

بر شانه‌های حقیقت می‌نشانند

و برای آن‌که آسوده بمانند،

چشم بر آینه می‌بندند

نه از واقعیت می‌گویند،

نه تابِ شنیدنش دارند؛

و اگر حقیقت

در روشن‌ترین ظهرِ جهان

بر آستانهٔ چشم‌شان بایستد،

چنان می‌گذرند که گویی

هرگز ندیده‌اند.

دروغ

از آنجا آغاز نمی‌شود

که زبان

سخنِ ناراست می‌گوید؛

از آنجا آغاز می‌شود

که چشم حقیقت را می‌بیند

و انسان آگاهانه

روی برمی‌گرداند

نخست

زبان را خاموش می‌کنند،

سپس گوش را؛

و سرانجام چشم را

به فرمانِ منفعت

عادت می‌دهند

آن‌گاه

واقعیت

همان می‌شود

که به سودِ آنان است.

چه بسیار حقیقت‌ها

که پشتِ لب‌های بسته

پیر شده‌اند؛ نه از آن رو

که حقیقت ناتوان بود،

بلکه گفتنش

بهایی داشت

و بعضی آدمیان

برای آن‌که

یک در به رویشان باز بماند،

تمام درهای وجدان را

بسته‌اند

چه سود اگر جهان

به روی انسان گشوده باشد

و راهِ بازگشت به خویشتن

بسته؟

منفعت در آغاز

شیرین است؛

اما اگر حقیقت را

در پای آن قربانی کنی،

سرانجام خودِ تویی

که تاوان می‌دهی.

مقام ، مال می‌ماند؟

نه

حتی نام نیز

در گذرِ روزگار

غبار می‌گیرد

اما زخمی که

بر وجدانِ خویش می‌نهی،

گاهی تا آخرین نفس

با تو می‌ماند.

زیرا هر بار

که حقیقتی را

به سودِ خود انکار می‌کنیم،

چراغی در درونِ ما

کم‌ نورتر می‌شود

و انسان پیش از آن‌که

در جهان گم شود،

در خویشتن گم می‌شود.

روزی

همهٔ پرده‌ها فرو

خواهند افتاد

آن روز تنها یک صدا

در خلوتِ انسان باقی می‌ماند:

وجدان و یک پرسش

که هیچ منفعتی

توانِ خاموش کردنش را ندارد:

آنجا که حقیقت را می‌دانستی،

چه کردی؟ آیا گفتی؟

آیا شنیدی؟ آیا دیدی؟

پس اگر حقیقت روزی

بر درِ خانه‌ات کوبید،

در را باز کن اگر تلخ بود،

بگذار بیدارت کند؛

اگر علیه تو بود،

بگذار غرورت را بشکند؛

و اگر منفعتت را تهدید کرد،

باز از آن روی برنگردان.

زیرا انسان

با آنچه به دست می‌آورد

بزرگ نمی‌شود؛

با آنچه برای حقیقت

از دست می‌دهد

بزرگ می‌شود

و شاید

آخرین معنای زندگی

همین باشد:

اگر حقیقت را یک‌بار

در بازارِ مصلحت بفروشی،

شاید آنچه بازنگردد

نه حقیقت، که خودِ تو باشی.

و خوشا آن انسانی

که در هیاهوی جهان

هنوز می‌بیند؛

هنوز می‌شنود؛

و هنوز جرأت دارد

حقیقت را حتی اگر به

زیانِ او باشد، حقیقت بنامد.

زیرا

آخرین شکستِ انسان

از دست دادنِ مال نیست،

از دست دادنِ مقام نیست؛

آخرین شکست

آن لحظه‌ای‌ست

که حقیقت را می‌شناسد

و برای منفعت به رویش

چشم می‌بندد.